https://has.hcu.ac.th/xmlui/handle/123456789/4 คณะเภสัชศาสตร์ /Faculty of Pharmaceutical Sciences 2026-08-21T04:13:09Z https://has.hcu.ac.th/xmlui/handle/123456789/6128 ความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้และปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ในผู้ป่วยโรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย ชนิยา ภิบาลวงษ์; ชาลิสา เวชสถล; วรินธร บัณฑุกุล; Chaniya Pibanwong; Chalisa Wessathon; Warintorn Buntukul วัตถุประสงค์ วัตถุประสงค์ (หลัก) 1. เพื่อศึกษาความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ (Preventable ADR, pADR) ในโรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย 2. เพื่อศึกษาความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (Adverse drug reactions, ADRs) ในโรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย วัตถุประสงค์ (รอง) 1. เพื่อศึกษาปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ในในโรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย 2. เพื่อศึกษาประเภทของยาที่พบได้บ่อยและความรุนแรงของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาและการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ในโรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย วิธีการศึกษา การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบย้อนหลัง (retrospective study) โดยอาศัยการทบทวนและวิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลังจากผู้ป่วยที่เข้ารับบริการในแผนกผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2564 ถึง 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ณ โรงพยาบาลตติยภูมิในประเทศไทย โดยรวบรวมข้อมูลจากฐานข้อมูลการรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาจากฐานข้อมูลการรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาของเภสัชกร โดยคัดเลือกผู้ป่วยที่พบรายงานการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาขณะที่ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาตัวในโรงพยาบาล เพื่อประเมินความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ ตามแนวทางการประเมินของ Schumock & Thornton และการวิเคราะห์ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้โดยใช้การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ถดถอยโลจิสติกส์หลายตัวแปรแบบขั้นตอน (stepwise multiple logistic regression) ผลการศึกษา การศึกษาครั้งนี้พบผู้ป่วยที่มีอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาชนิด active จำนวน 1,029 ราย (1,086 เหตุการณ์) โดยมีความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาชนิด active เท่ากับ 6.90 รายต่อผู้ป่วย 10,000 รายของผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาตัวในโรงพยาบาล พบความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้จำนวน 150 ราย (161 เหตุการณ์) คิดเป็น 14.83 รายต่อผู้ป่วยที่มีอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา 100 รายของผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาชนิด active โดยผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้มีอายุเฉลี่ย 56.69 ± 24.28 ปี พบว่ามีโรคร่วม ร้อยละ 58.67 และมีการใช้ยาหลายขนาน ร้อยละ 54.00 ซึ่งสาเหตุหลักของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้เกิดจากการที่ผู้ป่วยมีประวัติการแพ้ยาหรือเคยเกิดปฏิกิริยาต่อยาที่สงสัยมาก่อน ร้อยละ 40.37 รองลงมาคือ ขนาดยา วิถีทาง หรือความถี่ของการบริหารยาไม่เหมาะสมต่อสภาวะของผู้ป่วย ร้อยละ 30.43 และความไม่ร่วมมือในการรักษาของผู้ป่วย ร้อยละ 14.29 กลุ่มยาที่เป็นสาเหตุของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้มากที่สุด คือ กลุ่มยาต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิซึม ร้อยละ 23.92 โดยรายการยาความเสี่ยงสูงที่พบเป็นสาเหตุสูงสุด ได้แก่ warfarin ร้อยละ 33.33 รองลงมาคือ glipizide ร้อยละ 17.55 และ insulin neutral protamine hagedorn (NPH) ร้อยละ 12.00 ตามลำดับ ส่วนอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่เป็นปฏิกิริยาประเภท A ซึ่งสัมพันธ์กับฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของยา ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ การได้รับยาความเสี่ยงสูง (OR 4.63) ระดับความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (OR 2.70) และกลุ่มยาปฏิชีวนะ (OR 0.57) สรุป อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้สามารถพบได้บ่อยในโรงพยาบาล โดยเฉพาะในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง และส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยในการใช้ยาของผู้ป่วย บุคลากรทางการแพทย์จึงควรให้ความสำคัญกับการติดตาม เฝ้าระวัง และป้องกันการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาอย่างเป็นระบบครอบคลุมทุกช่วงรอยต่อของกระบวนการดูแลรักษาในโรงพยาบาล; Objectives Primary Objectives 1. To determine the prevalence of preventable adverse drug reactions (pADRs) at tertiary care hospital in Thailand 2. To determine the prevalence of adverse drug reactions (ADRs) at tertiary care hospital in Thailand Secondary Objectives 1. To identify factors associated with the occurrence of preventable adverse drug reactions at tertiary care hospital in Thailand 2. To identify commonly implicated drug classes and to assess the severity of adverse drug reactions and preventable adverse drug reactions at tertiary care hospital in Thailand Methods This study used a retrospective design, involving a review and analysis of medical records from patients who received care in both outpatient and inpatient departments at tertiary care hospital between January 1, 2021, and May 31, 2025. Data were obtained from the pharmacist-reported adverse drug reaction reporting database. Patients with documented adverse drug reactions occurring during hospitalization were included to determine the prevalence of preventable adverse drug reactions. The preventability of ADRs was assessed according to the Schumock and Thornton criteria. Factors associated with preventable adverse drug reactions were evaluated using stepwise multivariable logistic regression. Results The study identified 1,029 patients who experienced active adverse drug reactions, comprising a total of 1,086 ADR events. The prevalence of active adverse drug reactions was 6.90 per 10,000 hospitalized patients. Preventable adverse drug reactions were identified in 150 patients, accounting for 161 events, corresponding to a prevalence of 14.83 per 100 patients with active adverse drug reactions. The mean age of patients with preventable adverse drug reactions was 56.69 ± 24.28 years. The mean age of patients with preventable adverse drug reactions was 56.69 ± 24.28 years. Comorbidities were present in 58.67% of patients, and 54.00% were exposed to polypharmacy. The leading cause of preventable adverse drug reactions was a confirmed history of drug allergy or prior reaction to the suspected medication (40.37%). This was followed by inappropriate dosage, route, or frequency of drug administration relative to the patient’s clinical condition (30.43%) and patient non-compliance to therapy (14.29%). Endocrine and metabolic agents were the most frequently implicated drug classes in preventable adverse drug reactions (23.92%). Among high-alert medications, warfarin was the most common causative agent (33.33%), followed by glipizide (17.55%) and neutral protamine Hagedorn (NPH) insulin (12.00%). Most adverse drug reactions were classified as type A reactions, which are predictable and related to the pharmacological effects of the drugs. Multivariable logistic regression analysis showed that exposure to high-alert medications (OR 4.63), greater severity of adverse drug reactions (OR 2.70), and the use of antibacterial agents (OR 0.57) were significantly associated with preventable adverse drug reactions. โครงการวิจัย (ภ.บ) (การบริบาลทางเภสัชกรรม) – มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ, 2568 2025-01-01T00:00:00Z https://has.hcu.ac.th/xmlui/handle/123456789/6033 การศึกษารูปแบบการปฏิบัติงานเภสัชกรรมชุมชนที่พึงประสงค์ในกลุ่มผู้บริโภค : กรณีศึกษา ณ ศูนย์ยา มฉก. นิตยาวรรณ กุลณาวรรณ; Nittayawan Kulnawan การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อกำหนดรูปแบบการปฏิบัติงานบริการเภสัชกรรมชุมชนให้สอดคล้องกับความประสงค์ของผู้บริโภค โดยการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างผู้บริโภคของศูนย์ยา มฉก. จำนวน 403 ราย จำแนกเป็นประชาชนทั่วไป 158 ราย (ร้อยละ 39.2) บุคลากรมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ 94 ราย (ร้อยละ 23.2) และนักศึกษาของมหาวิทยาลัย 151 ราย (ร้อยละ 37.5) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติที่ไม่ใช้พาราเมตริก ครูสคาล-วอลลิสและไค-สแควร์ ผลการวิเคราะห์ 1) พฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการซื้อยา พบว่ากลุ่มตัวอย่างร้อยละ 75.9 เลือกซื้อยาจากร้านยาที่มีเภสัชกรประจำเท่านั้น กลุ่มตัวอย่าง ร้อยละ 41.7 เลือดช่วงเวลาสะดวกซื้อระหว่างเวลา 16.00 น.-18.00 น. การมีระบบประกันสุขภาพไม่มีผลต่อความถี่ของการซื้อยาที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 จำนวนเงินซื้อยาในรอบปีที่ผ่านมาขึ้นกับรายได้ที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 2) ระดับคะแนนเฉลี่ยความต้องการของประเภทกิจกรรมบริการที่พึงประสงค์ จำนวน 18 ประเภทพบว่า จำนวน 12 ประเภทที่มีคะแนนเฉลี่ย 4.02-4.52 จากคะแนนเฉลี่ยเต็ม 5 โดยความต้องการบริการปรึกษาเรื่องยามีระดับความต้องการค่าเฉลี่ยสูงสุด (4.52) การจำหน่ายยามีคะแนนเฉลี่ย 4.39 ความต้องการให้จัดทำทะเบียนประวัติและความต้องการบริการส่งต่อผู้ป่วยมีคะแนนเฉลี่ย 4.13 และ 4.19 ตามลำดับ ส่วนความต้องการอีกจำนวน 6 ประเภท มีค่าระดับค่าเฉลี่ยระหว่าง 3.22-3.92 โดยมีการบริการตรวจการตั้งครรภ์มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด (คะแนนเฉลี่ย = 3.22) การศึกษาและอาชีพที่แตกต่างกันมีผลต่อระดับความต้องการบางประเภท 3) ระดับความต้องการการบริบาลทางเภสัชกรรม 14 ประเภทขณะซื้อยา พบว่าลำดับค่าเฉลี่ยของระดับความต้องการทุกประเภทที่กลุ่มตัวอย่างทั้งหมดต้องการอยู่ในระดับ 4.12-4.58 ซึ่งการแนะนำวิธีใช้ยามีระดับความต้องการสูงสุด (ค่าเฉลี่ย 4.58) และการเก็บประวัติการใช้ยามีระดับความต้องการอันดับสุดท้าย (ค่าเฉลี่ย 4.12) และการศึกษาต่างกันมีผลต่อระดับความต้องการบางประเภท 4) ลำดับความมสำคัญของคุณสมบัติ 10 ประการของบุคลากรจ่ายยาในสถานปฏิบัติการเภสัชกรรมชุมชนเป็นดังนี้ อันดับที่หนึ่ง คือ ความรู้เรื่องยา (ค่าเฉลี่ย 4.68) อันดับที่สอง คือ ความสามารถสื่อสาร (ค่าเฉลี่ย 4.64) อันดับสาม คือ จริยธรรม (ค่าเฉลี่ย 4.63) กลุ่มตัวอย่างมีความเห็นว่าคุณสมบัติเกือบทุกประการมีความสำคัญมากกว่าระดับ 4 มีเพียงอันดับสุดท้าย คือ ความรู้ในการปรุงยา ที่ค่าเฉลี่ยของระดับความสำคัญคือ 3.86 ผู้บริโภคของศูนย์ยาอย่างน้อยสองกลุ่มให้ความสำคัญของบุคลิกภาพของบุคลากรแตกต่างกันที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 การวิจัยนี้สามารถใช้เป็นแนวทางการกำหนดรูปแบบการปฏิบัติงานบริการเภสัชกรรมชุมชน มาตรฐานของกระบวนการให้บริบาลทางเภสัชกรรมของผู้ปฏิบัติการ การเลือกสรรบุคลากรและระบบบริหารที่เหมาะสมในการปฏิบัติงานเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค ตลอดจนสามารถใช้เป็นแนวทางการปรับปรุงเนื้อหารายวิชาการบริบาลเภสัชกรรมระดับปฐมภูมิเพื่อการผลิตบัณฑิตให้มีคุณสมบัติสอดคล้องกับการปฏิบัติงานและความต้องการของผู้บริโภค; The purpose of this research is to find the suitable pattern of community pharmacy practice to satisfy the consumer's need. By interviewing the 403 customer of HCU Drug Center, including 158 general people (39%), 94 HCU staff (23.2%), and 151 HCU students (37.5%), the data were analyzed by using Descriptive Statistics, mean, percentage, and Non-parametric Statistics, Kruskal-Wallis and Chi's square. Results of analysis; 1) Drug purchasing behaviors, the findings are 75.9% of sample group prefer to purchase drugs from licensed pharmacists, 41.7% prefer to purchase drug during 4-6 p.m., the frequency of drug purchasing are not affected by health insurance systems at 0.05 significant level, and the volume of purchase depends on the income at 0.05 significant level. 2) Means of customer requirements of community pharmacy services selecting from 18 activities, there are 12 activities that have average score at 4.02-4.52 out of 5 full score. The requirement of drug counseling service has the highest score (4.52). The average scores of the requirements of drug selling, medication history profile, and referring service system to secondary health services are 4.39, 4.13 and 4.19 consecutively. The remaining 6 activities have average score between 3.22-3.92, the lowest score (3.22) is pregnancy test service. 3) Means of 14 requirement of pharmaceutical care at the point of purchase, the average score of all activities are between 4.12-4.58. The highest score 4.58, is drug counseling requirement. The lowest average score (4.12) is medication profile requirement. There are 2 different educational groups having significantly different level of some requirements, 4) Priority of 10 qualifications of drug dispensing personnel, the first priority qualification is drug knowledge (average score 4.68), the second is communication ability (average score, 4.64), and the third is moral (average score 4.63). The average scores of other 9 qualifications are above 4, except drug compounding knowledge (average score 3.86). The qualification of dispensing personnel was considered different priority at least by 2 different groups of HCU drug center customers at 0.05 significant level. The result of this study could by applied to improve the operation of the community pharmacy services, set up the standard of pharmaceutical care, select qualified personnel and improve operation management. This research can provide the information to the Faculty of Pharmaceutical Science to properly train pharmacy students in response to customer demand for community pharmacy services. 2003-01-01T00:00:00Z https://has.hcu.ac.th/xmlui/handle/123456789/6022 ลางเนื้อชอบลางยา สุพงษ์ เอกศิริพงษ์; Supong Akesiripong 2002-01-01T00:00:00Z https://has.hcu.ac.th/xmlui/handle/123456789/6014 ขิง: อาหารและยา รัตนา อินทรานุปกรณ์; Ratana Indranupakorn 2002-01-01T00:00:00Z