การครอบครองปรปักษ์ในกฎหมายไทย: หลักการ การตีความ และข้อถกเถียง

Abstract

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หลักการทางกฎหมายเกี่ยวกับการครอบครองปรปักษ์ในระบบกฎหมายไทย โดยเน้นที่บทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 และ 1383 พร้อมศึกษาการตีความโดยศาลฎีกาในประเด็นสำคัญ นอกจากนี้ยังพิจารณาข้อถกเถียงทางวิชาการ โดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับความสุจริตของผู้ครอบครองซึ่งแม้ไม่ปรากฏเป็นเงื่อนไขในกฎหมาย แต่ส่งผลอย่างสำคัญต่อความเป็นธรรมในทางปฏิบัติ ผู้เขียนเสนอให้มีการแก้ไขกฎหมายโดยเพิ่มเงื่อนไขเรื่องความสุจริต และทบทวนความเหมาะสมของระยะเวลาในการครอบครองปรปักษ์ รวมถึงเสนอแนวทางป้องกันสำหรับเจ้าของกรรมสิทธิ์ เช่น การตรวจสอบ ดูแลที่ดิน การแสดงเจตนาเป็นเจ้าของ และการดำเนินการทางกฎหมาย เมื่อพบการบุกรุก ทั้งนี้ เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมการใช้ประโยชน์ที่ดินกับการคุ้มครองสิทธิของเจ้าของกรรมสิทธิ์ และลดข้อพิพาทที่เกิดขึ้นในสังคมไทย

This article aims to analyze the legal principles of adverse possession under the Thai legal system, focusing on the provisions of Sections 1382 and 1383 of the Civil and Commercial Code, along with interpretations by the Supreme Court on key elements. It also examines academic debates, particularly regarding the good faith of the possessor—a condition not explicitly required by law but one that significantly affects fairness in practice. The author proposes amending the law to include good faith as a requirement and reevaluating the appropriateness of the prescribed possession period. Additionally, the article suggests preventive measures for landowners, such as regular land inspection, clear demonstrations of ownership intention, and prompt legal action when encroachments are discovered. These measures aim to strike a balance between encouraging land utilization and protecting ownership rights, thereby reducing land-related disputes in Thai society.