Hypertension is one of the most prevalent chronic conditions among older adults and a major contributor to cardiovascular morbidity and mortality. In Thailand, the aging population is rapidly increasing, and the burden of uncontrolled hypertension among older adults presents a significant public health challenge. Effective and sustainable strategies for hypertension management are therefore essential. Self-management interventions, grounded in behavioral and theoretical frameworks, have been widely promoted as a patient-centered approach to chronic disease control. This systematic review and meta-analysis aimed to assess the effectiveness of self-management theory based interventions in reducing blood pressure among older adults with hypertension in Thailand. A comprehensive search of both international and Thai databases—including PubMed, Embase, Scopus, and the Thai Journal Citation Index (TCI) was conducted to identify relevant studies published between January 2018 and December 2023. The review specifically included studies employing randomized controlled trial (RCT) or quasi-experimental designs involving self-management interventions targeting older adults aged 60 years and above diagnosed with hypertension. The selection process followed PRISMA guidelines. After rigorous screening and quality appraisal using the JBI Critical Appraisal Checklist for Quasi-Experimental Studies, only quasi-experimental studies were included as randomized controlled trials were absent from our search results. The results showed that five studies met the inclusion criteria. All included studies were conducted in Thailand, targeted older adults and implemented interventions grounded in self-management theoretical frameworks. These interventions commonly incorporated components such as health education, self-monitoring, behavior modification, goal setting, and reinforcement strategies, with the overarching aim of improving hypertension control and enhancing patient engagement. The five included studies encompassed a total of 379 older adults, with 188 participants assigned to various self-management intervention groups and 189 to control groups receiving usual care. Meta-analyses were conducted separately for systolic blood pressure and diastolic blood pressure outcomes using a random-effects model. The results demonstrated statistically significant reductions in both systolic blood pressure and diastolic blood pressure in the intervention groups compared to the control groups. For diastolic blood pressure, the pooled mean difference was -9.34 mmHg (95% confidence interval [CI]: -10.95 to -7.72), indicating a substantial improvement in blood pressure control associated with the interventions. The effect was statistically significant (z = -11.32, p < 0.001). Similarly, for systolic blood pressure, the meta-analysis showed a mean difference of -16.79 mmHg (95% CI: -25.21 to -8.38), also favoring the intervention groups. The effect was statistically significant (z = -3.91, p < 0.001). Overall, the findings from this review highlight the effectiveness of self-management theory based interventions in significantly lowering both systolic and diastolic blood pressure among older adults in Thailand. These interventions not only contribute to improved clinical outcomes but also promote patient autonomy and long-term adherence to treatment regimens—key components in managing a chronic condition such as hypertension. Given the growing emphasis on person-centered care in aging populations, these results support the integration of self-management programs into routine hypertension care, particularly in community and primary care settings. Despite these positive outcomes, some limitations should be acknowledged. Notably, the number of eligible studies was relatively small, which may limit the generalizability of the findings.
ความดัันโลหิตสููงเป็นหนึ่งในโรคเรื้อรังที่่พบไดับ่อยในผู้สููงอายุ และเป็นปัจจัยสำคัญที่่นําไปสูู่ความเจ็บป่วยและการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดในประเทศไทย สัดส่วนประชากรผู้สููงอายุเพิ่มขึ้่นอย่างรวดเร็ว และภาวะความดัันโลหิิตสููงที่่ควบคุมไม่ได้ในกลุ่มนี้ ถือเป็็นปัญหาสำคัญด้านสาธารณสุข การพัฒนากลยุทธ์ในการจัดการความดัันโลหิิตสููงอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนจึงเป็็นสิ่งจําเป็น กลยุทธ์แบบการจัดการตนเองซึ่่งมีพื้นฐานมาจากทฤษฎีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ถือเป็นแนวทางสำคัญที่่ได้รับการส่งเสริมอย่างแพร่หลายในระบบการดูแลสุขภาพโดยเน้นการมีส่วนร่วมของผู้ป่วยเป็นศูนย์กลางในการควบคุมโรคความดัันโลหิิตสููงอย่างมีประสิทธิภาพ การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมานครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของการจัดการตนเองในการลดความดัันโลหิิตในผู้สููงอายุที่่เป็นโรคความดัันโลหิิตสููงในประเทศไทย
การสืบค้นข้อมูลใช้ฐานข้อมูลทั้งในระดัับนานาชาติและในประเทศทั้งหมด 4 ฐาน ได้แก่ PubMed, Embase, Scopus และ Thai-Journal Citation Index (TCI) โดยดำเนินการค้นหาบทความวิจัยที่เผยแพร่ระหว่างเดือนมกราคม พ.ศ. 2561 ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 การทบทวนมุ่งเน้นเฉพาะงานวิจัยที่่ใช้รูปแบบการทดลองแบบสุ่มที่่มีกลุ่มควบคุม (randomized controlled trial: RCT) หรือแบบกึ่งทดลอง (quasi-experimental) โดัยใช้รูปแบบการจัดการตนเองในผู้สููงอายุที่่มีอายุ 60 ปีขึ้่นไป และได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคความดัันโลหิิตสููง โดยกระบวนการคัดเลือกเป็นไปตามแนวทาง PRISMA หลังจากผ่านการคัดกรองและประเมินคุณภาพอย่างเคร่งครัดโดยใช้เครื่องมอ JBI Critical Appraisal Checklist for Quasi-Experimental Studies พบว่าไม่มีงานวิจัยแบบ RCT ที่่เข้าเกณฑ์์ จึงคงไว้เฉพาะงานวิจัยแบบกึ่งทดลองเท่านั้น
ผลการสืบค้นพบงานวิจัยที่่เข้าเกณฑ์์ทั้งหมด 5 ฉบับ ซึ่งทั้งหมดเป็นการศึกษาในประเทศไทย มุ่งเน้นกลุ่มประชากรผู้สููงอายุ และใช้โปรแกรมการทดลองที่่มีพื้นฐานจากกรอบแนวคิดด้านการจัดการตนเอง โดยทั่วไปโปรแกรมการจัดการตนเองประกอบด้วยองค์
ประกอบ เช่น การให้ความรู้ด้านสุขภาพ การติดตามสุขภาพตนเอง การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การตั้งเป้าหมายและกลยุทธ์การเสริมแรง โดยมีเป้าหมายเพื่อควบคุมความดัันโลหิิตให้ดีขึ้นและส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้ป่วย
งานวิจัยทั้ง 5 ฉบับรวมกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 379 ราย โดยแบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 188 ราย ที่่ได้รับโปรแกรมการทดลองการจัดการตนเองที่่มีรูปแบบหลากหลายและกลุ่มควบคุม 189 ราย ซึ่่งได้รับการดูแลตามแนวทางปกติ มีการวิเคราะห์อภิมาน ผลลัพธ์แยกตามค่าความดัันโลหิิตซิสโตลิกและไดแอสโตลิก โดยใช้แบบจําลองสุ่ม (random-effects model) พบว่าในกลุ่มที่่ได้รับโปรแกรมการจัดการตนเอง มีระดัับความดัันโลหิิตทั้งสองประเภทลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม
ผลการทดลองพบว่าความดัันโลหิิตไดแอสโตลิก ค่าเฉลี่ยความแตกต่างแบบรวม (pooled mean difference) อยู่ที่่ -9.34 มม.
ปรอท (95% CI: -10.95 ถึง -7.72) โดยผลมีนัยสำคัญทางสถิติ (z = -11.32, p < 0.001) ชี้ให้เห็นว่าการจัดการตนเองสามารถช่วยในการควบคุมความดัันโลหิิตได้ดี ส่วนความดัันโลหิิตซิสโตลิก มีค่าเฉลี่ยความแตกต่างแบบรวมอยู่ที่่ -16.79 มม.ปรอท (95% CI: -25.21 ถื่ง -8.38) และมีนัยสำคัญทางสถิติ (z = -3.91, p < 0.001) เช่นกัน
ผูลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า รูปแบบการจัดการตนเอง ที่่มีพื้นฐานมาจากทฤษฎีการจัดการตนเองมีประสิทธิผลอย่างมีนัยสำคัญในการลดความดัันโลหิิตทั้งซิสโตลิกและไดแอสโตลิกในผู้สููงอายุไทย รูปแบบดัังกล่าวนี้ไม่เพียงส่งผลดีต่อผลลัพธ์ทางคลินิก แต่ยังส่งเสริมการตัดสินใจของผู้ป่วยด้วยตนเอง และการปฏิิบัติตามแผนการรักษาในระยะยาว ซึ่่งล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญในการดูแลโรคความดัันโลหิิตสููงแบบองค์รวมและเน้นผู้ป่วยเป็็นศูนย์กลาง ข้อค้นพบนี้จึงสนับสนุนให้มีการบูรณาการโปรแกรมการจัดการตนเองเข้าสูู่แนวทางการดูแลผู้ป่วยความดัันโลหิิตสููงในระดัับชุมชนและบริการปฐมภูมิอย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ตาม แม้จะมีผลลัพธ์ที่่น่า สนับสนุน แต่ก็ยังมีข้อจํากัดบางประการ โดัยเฉพาะอย่างยิ่งจํานวนงานวิจัยที่่เข้าเกณฑ์์ซึ่งค่อนข้างน้อย อาจจํากัดความสามารถในการนําไปใช้ของผลการศึกษา
