มิติของชีวิตและความหมายเชิงจิตวิทยา : การศึกษาเชิงประจักษ์ในกลุ่มประชากรวัยผู้ใหญ่ตอนต้นของไทย

Abstract

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาโครงสร้างมิติของชีวิตและความหมายเชิงจิตวิทยาในกลุ่มวัยผู้ใหญ่ตอนต้นของไทย (2) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างมิติของชีวิตกับความหมายในชีวิตและสุขภาวะทางจิต และ (3) พัฒนาแบบจําลองเชิงโครงสร้างของความสัมพันธ์ระหว่างมิติของชีวิตกับความเป็นอยู่ที่ดีทางจิตวิทยา การวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสานวิธี โดยใช้แนวคิดมิติแห่งชีวิตของ Frankl (1946/2006) ร่วมกับทฤษฎีการกําหนดตนเองของ Deci และ Ryan (2000) เป็นกรอบการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นประชากรวัยผู้ใหญ่ตอนต้นอายุ 18–35 ปี จํานวน 380 คน ในสถาบันอุดมศึกษาและองค์กรภาครัฐและเอกชนในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล คัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มแบบแบ่งชั้น เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบประเมินมิติของชีวิตและความหมายเชิงจิตวิทยา แนวคําถามสัมภาษณ์เชิงปรากฏการณ์วิทยา และแบบวัดสุขภาวะทางจิต วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันและการวิเคราะห์เส้นทาง และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพตามแนวปรากฏการณ์วิทยาผลการวิจัยพบว่า (1) โครงสร้างมิติของชีวิตในบริบทไทยประกอบด้วย 6 มิติ ได้แก่ มิติทางกาย จิตใจ สังคม จิตวิญญาณ อาชีพ และการดํารงอยู่ โดยมิติทางจิตวิญญาณและมิติทางสังคมมีค่าน้ําหนักองค์ประกอบสูงที่สุด (2) มิติของชีวิตมีความสัมพันธ์ทางบวกกับความหมายในชีวิตและสุขภาวะทางจิตอย่างมีนัยสําคัญ โดยมิติการดํารงอยู่สัมพันธ์กับความหมายในชีวิตสูงสุด (r = .74, p < .001) และมิติทางสังคมสัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตสูงสุด (r = .69, p < .001) และ (3) แบบจําลอง LIFE-M (Life Integrated Framework for Existential Meaning) มีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ในระดับดีมาก (CFI = .97, RMSEA = .048) และสามารถอธิบายความแปรปรวนของความหมายในชีวิตได้ร้อยละ 71.2

This study aimed to: (1) examine the structural dimensions of life and psychological meaning among Thai young adults, (2) analyze the relationships between life dimensions, meaning in life, and psychological well-being, and (3) develop a structural model of the relationships between life dimensions and psychological well-being. The research employed a mixed-methods design, using Frankl’s (1946/2006) concept of life dimensions in conjunction with Self-Determination Theory proposed by Deci and Ryan (2000) as the conceptual framework. The sample consisted of 380 young adults aged 18–35 years from higher education institutions and public and private organizations in Bangkok and its metropolitan areas, selected through stratified random sampling.The research instruments included a life dimensions and psychological meaning assessment, phenomenological interview guidelines, and a psychological well-being scale. Quantitative data were analyzed using confirmatory factor analysis (CFA) and path analysis, while qualitative data were analyzed using a phenomenological approach.The findings revealed that: (1) the structure of life dimensions in the Thai context comprises six dimensions: physical, psychological, social, spiritual, occupational, and existential, with the spiritual and social dimensions demonstrating the highest factor loadings; (2) life dimensions were positively and significantly correlated with meaning in life and psychological well-being, with the existential dimension showing the strongest relationship with meaning in life (r = .74, p < .001) and the social dimension showing the strongest relationship with psychological well-being (r = .69, p < .001); and (3) the LIFE-M Model (Life Integrated Framework for Existential Meaning) demonstrated an excellent fit with empirical data (CFI = .97, RMSEA = .048) and explained 71.2% of the variance in meaning in life.