การเข้าถึงบริการทางสังคมของผู้สูงอายุยากจน ในชุมชนหมู่บ้านจัดสรรยาสูบ เขตบางนา กรุงเทพมหานคร

Abstract

การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการเข้าถึงบริการทางสังคม ของผู้สูงอายุยากจนใน ชุมชนหมู่บ้านจัดสรรยาสูบเขตบางนา กรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพชีวิต ภาระรับผิดชอบและการได้รับการตอบสนองความต้องการของผู้สูงอายุยากจน 2. ศึกษาบริการทางสังคม ที่รัฐบาล เอกชน และชุมชนจัดให้แก่ผู้สูงอายุยากจน 3. ศึกษาการเข้าถึงบริการทางสังคมที่จัดให้แก่ผู้สูงอายุยากจนในชุมชนหมู่บ้านจัดสรรยาสูบเขตบางนา กรุงเทพมหานคร กลุ่มตัวอย่างที่ศึกษา คือ ผู้สูงอายุยากจนที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปี ขึ้นไป จำนวน 8 ครอบครัว ที่อาศัยอยู่ในชุมชนหมู่บ้านจัดสรรยาสูบเขตบางนา กรุงเทพมหานคร โดยคัดเลือกกลุ่มใน 3 ลักษณะ คือกลุ่มตัวอย่างที่อยู่โดดเดี่ยว กลุ่มตัวอย่างที่อาศัยอยู่ในครอบครัวขนาดเล็กมีสมาชิก 2-3 คน และกลุ่มตัวอย่างที่อาศัยอยู่ในครอบครัวขนาดใหญ่มีสมาชิกตั้งแต่ 3 คนขึ้นไป โดยมีเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือแนวคำถามประกอบการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกและการ สังเกตอย่างมีส่วนร่วมในระหว่างการเยี่ยมบ้าน ส่วนการวิเคราะห์เชิงคุณภาพและนำเสนอผลการ ศึกษาในรูปของการบรรยายเชิงพรรณนา ผลการศึกษาสภาพความยากจน ภาระรับผิดชอบ และการได้รับการตอบสนองความ ต้องการของผู้สูงอายุยากจนพบว่า สภาพความยากจนของผู้สูงอายุจากกลุ่มตัวอย่างจาก 8 ครอบครัวมีลักษณะความยากจนเหมือนกันผู้สูงอายุทุกคนมีสภาพความยากจนขาดแคลนเงินทอง เครื่องมือเครื่องใช้ สิ่งของเครื่องอุปโภคบริโภค ที่อยู่อาศัยทรุดโทรม ยังต้องทำงานเลี้ยงดูตนเอง และครอบครัว อาชีพที่ทำส่วนใหญ่เป็นอาชีพรับจ้างทั่วไป รายได้น้อยและบางส่วนยังต้องรับภาระ เลี้ยงดูคนอื่นในครอบครัวด้วย ผู้สูงอายุยากจนส่วนใหญ่ได้รับการตอบสนองความต้องการด้านจิตใจน้อย ผู้ที่สามารถตอบสนองความต้องการด้านจิตใจของผู้สูงอายุได้ คือคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ลูกหรือหลานที่ดูแลผู้สูงอายุค่อนข้างใกล้ชิด จะเห็นว่าลูกหรือหลานของผู้สูงอายุหลายคนมิได้ให้ การตอบสนองความต้องการด้านจิตใจของผู้สูงอายุ บางส่วนขัดแย้งซึ่งเกิดจากความเครียดในการ ประกอบอาชีพ หรือการต้องเผชิญกับภาวะความยากจน ในส่วนของเพื่อนบ้านและเพื่อนร่วมวัย พบว่าเพื่อนบ้านเป็นกลุ่มที่ตอบสนองความต้องการด้านนี้แก่ผู้สูงอายุที่อยู่โดดเดี่ยวได้มาก ส่วน ผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในครอบครัว เพื่อนบ้านจะมีความสำคัญลดน้อยลง ส่วนเพื่อนร่วมวัยส่วนใหญ่ ไม่อาจตอบสนองความต้องการได้อีก เนื่องจากส่วนใหญ่เสียชีวิตไปหมดแล้ว ผลการศึกษาบริการทางสังคมที่รัฐบาล เอกชน และชุมชนให้แก่ผู้สูงอายุยากจน พบว่า บริการด้านสุขภาพซึ่งเป็นบริการทางสังคมจากภาครัฐ ได้แก่ สาธารณสุขและโรงพยาบาล ที่ ให้บริการรักษาฟรีแก่ผู้สูงอายุยากจน ซึ่งผู้สูงอายุรู้สึกพึงพอใจกับบริการด้านนี้ บริการด้านการ สนับสนุนรายได้และอาชีพยังไม่มีทั้งภาครัฐ เอกชน หรือชุมชน ที่ให้บริการด้านนี้แก่ผู้สูงอายุที่ ยากจนในกลุ่มตัวอย่าง บริการด้านนันทนาการจะมีเฉพาะชุมชนจัดกิจกรรมให้แก่ครอบครัว ผู้สูงอายุที่ยากจนโดยจะมีลักษณะกิจกรรมร่วมกัน ส่วนบริการด้านการสงเคราะห์ ภาครัฐเท่านั้น ที่ให้เงินช่วยเหลือสงเคราะห์แก่ผู้สูงอายุยากจน จำนวน 1 ครอบครัว เป็นเงิน 1,800 บาท บริการ ทางสังคมทั้ง 4 ด้าน ดังกล่าวยังไม่ได้รับความร่วมมือจากภาคเอกชน ผลการศึกษาการเข้าถึงบริการทางสังคมที่จัดให้กับผู้สูงอายุที่ยากจน พบว่าในการเข้าถึง บริการทางสังคมที่จัดให้แก่ผู้สูงอายุที่ยากจนในชุมชนหมู่บ้านจัดสรรยาสูบ จากกลุ่มตัวอย่าง 8 ครอบครัว พบว่าผู้สูงอายุครอบครัวขนาดเล็กที่มีสมาชิก 2-3 คน จะเข้าถึงบริการทางสังคมที่รัฐ จัดให้มากกว่าผู้สูงอายุที่อยู่โดดเดี่ยว เนื่องจากได้รับการสนับสนุนจากครอบครัวให้เข้าถึงบริการ ทางสังคมมากที่สุด สำหรับผู้สูงอายุที่อยู่โดดเดี๋ยวนั้น การสนับสนุนจากเพื่อนบ้านและชุมชนจะ มีส่วนสำคัญอย่างมากในการเข้าถึงบริการทางสังคมของผู้สูงอายุ ทั้งนี้การที่ผู้สูงอายุจะเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมได้นั้น จะต้องได้รับการสนับสนุนให้กำลังใจจากบุคคลใกล้ชิดอย่างสม่ำเสมอ จากการศึกษาด้วยตนเอง ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะระดับนโยบาย คือ ควรมีการกระจายรายได้ในระดับรากหญ้าผู้สูงอายุ ควรได้รับความเท่าเทียมกันในสังคม สมาชิกในครอบครัวจะได้ มีอาชีพและรายได้ ข้อเสนอแนะแก่หน่วยงาน คือ ควรมีศูนย์บริการผู้สูงอายุตั้งอยู่ในชุมชนฯ ของตนเอง ส่วนการดำเนินงานของศูนย์ต้องให้สมาชิกในชุมชนฯได้มีส่วนร่วมในการทำงานร่วมกัน โดยมีผู้นำชุมชนเป็นหลักในการทำงานรวมทั้งจัดตั้งหน่วยเคลื่อนที่ในด้านสุขภาพอนามัยให้เข้าถึงผู้สูงอายุในชุมชน