รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง “บทบาทของบรรษัทข้ามชาติต่อธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย”

Abstract

การวิจัยเรื่อง “บทบาทของบรรษัทข้ามชาติต่อธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย” มี วัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาสาระสำคัญของพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ปี 2551 และช่องว่างในการบังคับใช้กฎหมาย (2) เพื่อศึกษาข้อตกลงทางการค้าระหว่างประเทศที่ประเทศไทย เกี่ยวข้องและอาจส่งผลต่อการทำธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย และ (3) เพื่อศึกษากลยุทธ์ในการขยายธุรกิจของบรรษัทข้ามชาติผู้ผลิตและจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย และความสัมพันธ์เชิงอำนาจกับรัฐไทย การวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยใช้ทั้งการวิจัยเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เจาะลึก นักการเมือง นักธุรกิจด้านเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และเจ้าหน้าที่ตำรวจ และการวิจัยกรณีศึกษาบรรษัทข้ามชาติผู้ผลิตและจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย ผลการศึกษาพบว่า โลกาภิวัตน์ได้ส่งเสริมให้การค้าเสรีแผ่ขยายไปทั่วโลก เป็นผลให้การเคลื่อนย้ายทุนจากประเทศพัฒนาไปยังประเทศที่กำลังพัฒนาเป็นไปอย่างสะดวก ในระดับภูมิภาคอาเซียนมีข้อตกลงทางการค้าระหว่างอาเซียนกับสหภาพยุโรป (ASEAN-EU FTA) และความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership : TPP) ข้อตกลงทั้งสองฉบับมี วัตถุประสงค์เพื่อให้ประเทศในอาเซียนทำการค้ากับสหภาพยุโรปและประเทศในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก เป็นไป อย่างเสรี ด้วยการลดภาษีทางการค้าให้เหลือน้อยที่สุดจนเป็น 0 ซึ่งจะทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายสินค้าจากสหภาพยุโรป และประเทศอุตสาหกรรมในเอเชีย-แปซิฟิกเข้ามาในภูมิภาคอาเซียนมากขึ้น บรรษัทข้ามชาติมีอิทธิพลอยู่เบื้องหลังการผลักดันให้เกิดการค้าเสรี โดยการเข้ามามีอิทธิพลทางการเมืองทั้งทางตรง และทางอ้อม ทั้งโดยการกระทำของบรรษัทเอง หรือผ่านนักการเมืองเจ้าของประเทศ ประเทศไทยมีพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 ซึ่งมีมาตรการที่เข้มข้นที่กำหนดไว้ในหลายมาตรา ได้แก่ มาตรา 27 ห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในวัดหรือสถานที่ปฏิบัติพิธีกรรมทางศาสนา สถานบริการสาธารณะสุขของรัฐ สถานพยาบาลและร้านขายยา หอพักสถานศึกษา สถานีบริการ เชื้อเพลิง หรือในบริเวณสถานีบริการเชื้อเพลิง สวนสาธารณะของทางราชการ มาตรา 29 ห้ามขายเครื่องดื่ม แอลกอฮอล์แก่บุคคลซึ่งมีอายุต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์ และบุคคลที่มีอาการมึนเมาจนครองสติไม่ได้ เป็นต้น แต่มีปัญหาด้านการบังคับใช้กฎหมาย อันเนื่องมาจากความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างผู้ประกอบการกับเจ้าหน้าที่ตำรวจที่รับผิดชอบดูแลพื้นที่ที่มีการสมยอมจ่ายเงินโดยผู้ประกอบการเพื่อให้เจ้าหน้าที่ตำรวจละเว้นการใช้กฎหมาย สำหรับกรณีศึกษาบริษัทไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) พบว่า บริษัทไทยเบฟ มีทุนจดทะเบียน 29,000,000,000 บาท ทุนชำระแล้ว 25,110,025,000 บาท ผลิตภัณฑ์หลักคือเบียร์ที่รู้จักมากที่สุดคือ เบียร์ ช้าง สุราแสงโสม และเครื่องดื่มที่ไม่มีแอลกอฮอล์อีกมากมาย บริษัทไทยเบฟ ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ประเทศสิงคโปร์เมื่อปี 2549 หลังการจดทะเบียนมีการขยายธุรกิจไปยังหลายประเทศจากการศึกษากลยุทธ์ในการขยายธุรกิจของบรรษัทไทยเบฟพบว่า มีการดำเนินการในหลายรูปแบบ เช่น การควบรวมและการเข้าซื้อกิจการ ทั้งที่มีศักยภาพและที่กำลังจะล้มละลาย การสร้างพันธมิตรกับบริษัทที่เป็นแนวร่วมทางการค้า ฯลฯ นอกจากนี้ บริษัทไทยเบฟยังได้ใช้กลยุทธ์ที่ไม่เปิดเผยเพื่อให้การดำเนินธุรกิจมีความราบรื่น คือการเป็นมิตรกับพรรคการเมืองทั้งฝ่ายค้านและฝ่ายรัฐบาล สนับสนุนพรรคการเมืองในช่วงการหาเสียง เมื่อพรรคใดได้เป็นรัฐบาล ก็พยายามส่งตัวแทนเข้าไปร่วมเป็นคณะรัฐมนตรีในกระทรวงที่ดูแลเศรษฐกิจ เพื่อให้มีอำนาจในการกำหนดนโยบายทางเศรษฐกิจของประเทศ จึงอาจกล่าวได้ว่า การมีความสัมพันธ์เชิงอำนาจกับผู้มีอำนาจรัฐเป็นกลยุทธ์หนึ่งที่ทำให้การดำเนินธุรกิจของบริษัทไทยเบฟมีความเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องไม่ว่าพรรคการเมืองใดจะขึ้นมามีอำนาจการบริหารประเทศ จากผลการศึกษาดังกล่าว ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะต่อรัฐบาลให้มีความเป็นอิสระ ไม่ตกอยู่ภายได้อิทธิพลของบรรษัทข้ามชาติ การจัดทำความตกลงเขตการค้าเสรี รัฐบาลควรระมัดระวังเป็นพิเศษในการควบคุมสินค้าที่ทำลายสุขภาพซึ่งต้องมีมาตรการที่ไม่ใช่ภาษีอื่นๆ รองรับ (Non-Tariff Measures) เช่น มาตรการด้านการจำกัดปริมาณ มาตรการด้านคุณภาพและสิ่งแวดล้อม และมาตรการชั่วคราวเพื่อคุ้มครองอุตสาหกรรมภายใน เป็นต้น สำหรับการบังคับใช้กฎหมาย รัฐบาลควรมีมาตรการที่เข้มงวดในการบังคับใช้พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 โดยการกำกับเจ้าหน้าที่ตำรวจไม่สมยอมหรือเรียกรับผลประโยชน์จากผู้ประกอบการร้านค้าเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

The research on "Role of Multinational Corporation towards Alcoholic Beverage Business in Thailand" has 3 objectives namely: (1) to study Alcoholic Beverage Control Act, BE 2551(2008) and the gab of law enforcement, (2) to study international trade agreement that Thailand involve and might be affect alcoholic beverage business in Thailand, (3) to study the strategy of multi-national corporation in Thailand and power relationship with Thai state. Qualitative methodology is employed for study namely: documentary research, in depth interview, and case study. The findings is globalization has been expanding over the world by promoting free trade agreement which facilitating the investment from developed countries to developing countries. In Southeast Asia region, there are ASEAN – EU Free Trade Agreement (ASEAN-EU FTA) and Trans-Pacific Strategic Economic Partnership - TPP. The objective of this agreements is to facilitate free trade among ASEAN, European Union, and countries in Pacific region by reducing tariff as less as possible till zero which affecting the rapidly flow of goods from European and Asia - Pacific countries to ASEAN. Multinational corporation has a lot of influence over free trade agreement by influencing politic both direct and indirect and by multinational Corporation itself or through politician. Thailand has the Alcoholic Beverage Control Act, BE 2551(2008) which is intensive measures in many articles to prevent children and juveniles from easy access to alcoholic beverage, for instance article 27 states that no alcoholic beverage may be sold in the temples or places of religious services, public hospitals, clinics under the law on clinics and drugstores under the law on medicines, public offices, save the shopping or club sites, dormitories under the law on dormitories, education institutes under the law on national education, petrol stations under the law on fuel oil control and the shops within their precincts, parks provided by the State for recreation of the general public. Article 29 states that no person may sell an alcoholic beverage to a person under twenty years of age, a person being in a state of drunkenness to the extent incapable of maintaining his own consciousness. However, the problem of this act is its enforcement due to power relation between alcoholic beverage business and competent authorities, As a result, alcoholic beverage business pay under table money to competent authorities for free from law enforcement. For the case study of Thai Beverage Public Company Limited or ThaiBev which is a manufacturer of alcoholic beverages such as beer, Archa Beer, liquor, Thailand Sang Som Mekhong, Golden Dragon, Hong Thong, and so on. ThaiBev has registered capital 29,000,000,000 Baht and paid-in capital 25,110,025,000 Baht. Since ThaiBev registered in the Singapore stock exchange in BE 2549(2006), its business has been expanding in many countries. ThaiBev have been used many strategies to expand its business, for instance mergers and acquisitions both high potential and going to bankrupt, partnership building with commercial alliance, etc. Mover, ThaiBev has been used undisclosed strategy to foster its business growth smoothly. That is being partnership with political parties both government party and opposition parties, supporting political parties during election. Any party has authority in the government, ThaiBev would send its representative to join the cabinet to influencing national economic policy. In other word, building power relationship with state authority is a strategy of ThaiBev to foster its growth uninterruptedly. Based on findings, recommendations are government should be independent, free from influence of any multinational corporation. Free trade negotiation should be aware of goods that harms and dangers to public health which need to have the non-tariff measures, for instance limit volume measure, quality and environmental measure, temporary measure protect domestic industry. For law enforcement, government should has restrictive measures in Alcoholic Beverage Control Act, BE 2551(2008) by oversight competent authorities not to accept under table money or getting a commission from alcoholic to beverage business.