บทบาทของความเชื่อร่วมสมัยในสื่อบันเทิงไทย: กรณีศึกษารายการคชาภาพาไปมู (พ.ศ. 2567–2568)

Abstract

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของความเชื่อในสังคมปัจจุบันที่นำเสนอและถ่ายทอดผ่านรายการโทรทัศน์คชาภาพาไปมู ในช่วงปี พ.ศ. 2567–2568 จำนวน 100 ตอน โดยมุ่งพิจารณาความเชื่อในบริบทของสื่อร่วมสมัยที่มีบทบาทในการสร้างความหมายและประสบการณ์ร่วมให้แก่ผู้ชม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเลือกรายการโทรทัศน์ คชาภาพาไปมู เป็นกรณีศึกษาหลัก ผลการวิจัยครั้งนี้พบว่า รายการ คชาภาพาไปมู สะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของความเชื่อในสังคมไทยร่วมสมัยว่าไม่ใช่เพียงแค่เรื่องส่วนบุคคลแต่ถูกถ่ายทอดและทำให้มีความหมายผ่านสื่อโทรทัศน์ในฐานะพื้นที่ร่วมทางสังคม บทบาทของความเชื่อเป็นไปตามแนวคิดของบาสคอม คือ 1) การให้ความบันเทิง ผ่านการสร้างความหวังและกำลังใจ การลดความกังวล และการสร้างความสงบให้กับจิตใจของผู้ศรัทธา 2) การยืนยันและสนับสนุนค่านิยมของสังคม โดยเชื่อมโยงความเชื่อกับวัด ศาลเจ้า ในฐานะเป็นศูนย์รวมและที่พึ่งทางจิตใจ ความเชื่อเป็นเครื่องมือสนับสนุน ให้บรรทัดฐาน และเป็นพลังขับเคลื่อน ค่านิยมเรื่องความดี กฎแห่งกรรม ความรับผิดชอบ ความสามัคคี และความผูกพันกับชุมชน 3) การให้การศึกษา โดยนำเสนอความเชื่อควบคู่กับการเล่าตำนาน และประวัติศาสตร์ของศาสนสถาน และการพาผู้ชมลงพื้นที่จริงเพื่อทำความรู้จักศาสนสถาน โบราณวัตถุ และประเพณีท้องถิ่น 4) การควบคุมพฤติกรรมทางสังคม ความเชื่อทำหน้าที่เป็นกรอบในการกำหนดพฤติกรรมของผู้คนช่วยให้ผู้คนปรับพฤติกรรมให้สอดคล้องกับบรรทัดฐานของสังคม และ 5) การสนับสนุนเศรษฐกิจ บทบาทเพิ่มเติมที่ไม่ได้อยู่ในกรอบแนวคิดของบาสคอม แสดงให้เห็นว่าความเชื่อเชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวและกิจกรรมที่สร้างรายได้ให้กับชุมชนในสังคมไทยร่วมสมัย

This article aims to analyze the roles of belief in contemporary Thai society as presented through the television program Kachapha Pha Pai Mu during 2024–2025, covering 100 episodes. The study examines belief within the context of contemporary media, focusing on how television creates meaning and shared experiences for audiences. A qualitative research approach is employed, using Kacha Pha Pai Mu as a case study. The findings show that beliefs portrayed in Kachapha Pha Pai Mu function as social and cultural mechanisms rather than purely personal faith. Based on the framework of William R. Bascom, the roles of belief include (1) Providing entertainment, through creating hope and encouragement, reducing anxiety, and promoting peace of mind among believers. (2) Reinforcing and supporting social values, by linking belief with temples and shrines as centers of spiritual support. Belief functions as a tool for reinforcing norms and as a driving force for social values such as goodness, the law of karma, responsibility, unity, and a sense of community attachment. (3) Providing education, by presenting belief together with legends and historical backgrounds of religious sites, and by taking audiences to real locations to learn about temples, artifacts, and local traditions. (4) Regulating social behavior, by setting appropriate behavioral frameworks that help people adjust their actions to align with accepted social norms. 5) Supporting economic activities, a role that is not included in the framework proposed by William R. Bascom. This role shows that belief is connected with tourism and income-generating activities that support communities in contemporary Thai society.