ฤทธิ์ของสารสกัดจากพืชที่มีผลต่อลูกน้ำและตัวโม่งยุงลายบ้าน (Aedes aegypti L.) (Diptera : Culicidae)

Abstract

การศึกษาฤทธิ์ของสารสกัดหยาบจากพืช 10 ชนิด ได้แก่ กุหลาบมอญ (Rosa damascene Mill) กล้วยไม้หวาย (Dendrobium spp. ‘Sonia Earsakul’) ดาวเรือง (Tagetes erecta L.) บานบุรีสีเหลือง (Allamanda cathartica L.) ปีบ (Millingtonia hortensis L.) แก้ว (Murraya paniculata (L.) Jack)ผักตบชวา (Eichhornia crassipes (C.Mart.) Solms) หูกวาง (Terminalia catappa L.) พญาสัตบรรณ (Alstonia scholaris (L.) R.Br.) และตีนเป็ดน้ำ(Cerbera odollam Gaertn) ที่ความเข้มข้นร้อยละ 10, 50 และ 100 ในเอทธิลแอลกอฮอล์ ต่อการตายของลูกน้ำวัย 3, 4 และ ตัวโม่งยุงลายบ้าน โดยเปรียบเทียบกับสารเคมีกำจัดแมลง (ทรายเทมีฟอส) ศึกษาด้วยวิธีการจุ่ม ผลการศึกษาพบว่า สารสกัดหยาบจากกล้วยไม้หวายและแก้ว ที่ความเข้มข้นร้อยละ 100 ให้อัตราการตายต่อลูกน้ำวัย 3 และวัย 4 เท่ากับร้อยละ 100 ที่เวลา 24 ชั่วโมง โดยเวลาที่ทำให้ลูกน้ำวัย 3 ตายลงร้อยละ 50 (LT50) เท่ากับ 25.36 และ 196.74 นาที มีค่า LC50 เท่ากับร้อยละ 19.62 และ 46.29 เวลาที่ทำให้ลูกน้ำวัย 4 ตายลงร้อยละ 50 (LT50) เท่ากับ 111.98 และ 676.21 นาที มีค่า LC50 เท่ากับร้อยละ 22.29 และ 47.58 ขณะที่ทรายทีมีฟอสให้อัตรา การตายต่อลูกน้ำวัย 3 และวัย 4 เท่ากับร้อยละ 100 ที่เวลา 24 ชั่วโมง โดยเวลาที่ทาให้ลูกน้ำวัย 3 และ 4 ตายลงร้อยละ 50 (LT50) เท่ากับ 50.91 และ 85.06 นาที ตามลำดับ นอกจากนี้สารสกัดหยาบจากหูกวางและแก้ว ที่ความเข้มข้นร้อยละ 100 ให้อัตราการตายต่อตัวโม่ง เท่ากับร้อยละ 90 และ 58 ที่เวลา 24 ชั่วโมง โดยเวลาที่ทาตัวโม่งตายลงร้อยละ 50 (LT50) เท่ากับ 463.55 และ 1,057.83 นาที มีค่า LC50 เท่ากับร้อยละ 60.02 และ 94.82 จากผลการศึกษาสารสกัดหยาบจากแก้ว พบว่ามีฤทธิ์ในการกำจัดลูกน้ำและตัวโม่งของยุงลายบ้าน ดังนั้นจึงควรมีการพัฒนาสารสกัดจากใบแก้วเพื่อนำไปใช้ในการกำจัดตัวอ่อนของยุงลายบ้านต่อไป

Larvicidal and pupicidal effect of plant extracts from damask rose (Rosa damascene Mill), dendrobium orchids (Dendrobium spp. ‘Sonia Earsakul’), marigold (Tagetes erecta L.), common allamanda (Allamanda cathartica L.), indian cork (Millingtonia hortensis L.), orange jasmine (Murraya paniculata (L.) Jack), water hyacinth (Eichhornia crassipes (C.Mart.) Solms), bengal almond (Terminalia catappa L.), white cheesewood (Alstonia scholaris (L.) R.Br.) and pong pong (Cerbera odollam Gaertn) were tested against third instar (3rd), fourth instar (4th) and the pupal stages of Aedes agypti. The larvae and pupae were tested at 10, 50 and 100% concentrations in ethyl alcohol and compared them with chemical insecticide (temephos) by dipping bioassays. The results revealed 100% of dendrobium orchids and orange jasmine gave 100% mortality to third instar and fourth instar at 24 hours. The LT50 of third instar were 25.36 and 196.74 minutes and LC50 were 19.62 and 46.29%. The LT50 of fourth instar were 111.98 and 676.21 minutes and LC50 were 22.29 and 47.58%. While, temephos showed 100% mortality to third instar and fourth instar at 24 hours, with LT50 were 50.91 and 85.06 minutes, respectively. Moreover, 100% of bengal almond and orange jasmine gave 100 and 58% mortality of pupal stages at 24 hours which the LT50 values at 463.55 and 1,057.83 minutes. The LC50 were 60.02 and 94.82%. This study reveals orange jasmine extracts have the high effective against larval and pupal stages of Aedes agypti. Therefore, orange jasmine leaves extract should be further studied for control immature stages of Aedes agypti.