การดูแลที่เน้นครอบครัวเป็นศูนย์กลาง (Family-centered care) เป็นแนวคิดหนึ่งของการบริการสุขภาพที่ตระหนักถึงความสำคัญของบทบาทครอบครัวต่อสุขภาพสมาชิก และเป็นกลยุทธ์หนึ่งในการดูแลสุขภาพของผู้รับบริการอย่างต่อเนื่อง การศึกษาและการนำแนวคิดนี้ไปในการบริการสุขภาพในประเทศไทยมีค่อนข้างน้อย การวิจัยครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสบการณ์ของผู้ป่วยและครอบครัวในการดูแลสุขภาพอย่างต่อเนื่องตามมุมมองของผู้ป่วยและครอบครัว โดยศึกษาว่าครอบครัวมีบทบาทและมีปัญหาในการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยอย่างไร ผู้ป่วยและครอบครัวต้องการและคาดหวังการช่วยเหลือสนับสนุนหรือการบริการจากบุคลากรทางด้านสุขภาพอย่างไร วิธีการวิจัยที่ใช้ในการศึกษาคือการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เจาะลึก ผู้ให้ข้อมูลคือ ผู้ป่วยท่มีประสบการณ์นอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาล กลับไปพักฟื้นต่อที่บ้านและต้องมาโรงพยาบาลตามแพททย์นับเป็นระยะ ๆ เพื่อการรักษาอย่างต่อเนื่อง จำนวน 7 ราย และสมาชิกของครอบครัวที่มีบทบาทหลักในการดูแลผู้ป่วย ตลอดระยะของการเจ็บป่วย จำนวน 10 ราย วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis)
ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าครอบครัวเป็นศูนย์กลางการดูแลสุขภาพของบุคคล บทบาทของครอบครัวในการดูแลผู้ป่วย ได้แก่ การช่วยเหลือผู้ป่วยในการทำกิจกรรมต่าง ๆ การเรียนรู้เกี่ยวกับโรคและการดูแลผู้ป่วย การประเมินภาวะสุขภาพของผู้ป่วย การตัดสินใจจัดการแก้ไขปัญหาสุขภาพของผู้ป่วย การดูแลให้ผู้ป่วยปลอดภัย การจัดการให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง และการให้กำลังใจแก่ผู้ป่วย ปัญหาของครอบครัวในการให้การดูแลผู้ป่วย ได้แก่ การได้รับข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับโรค การรักษา และการดูแลผู้ป่วยไม่เพียงพอ ขาดการมีส่วนร่วมในการรักษาพยาบาล มีภาวะตึงเครียดจากการให้ดูแลผู้ป่วย และประสบปัญหาหลายๆ ด้าน ทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ และสังคม สิ่งที่ครอบครัวคาดหวังจากบุคลากสุขภาพ คือ ข้อมูลเกี่ยวกับการเจ็บป่วยและการรักษาพยาบาล การมีส่วนร่วมในกระบวนการรักษาพยาบาล การสอนคำแนะนำ คำปรึกษาและการช่วยเหลือสนับสนุนในการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ผลการวิจัยได้สนับสนุนแนวคิดการดูแลที่เน้นครอบครัวเป็นศูนย์กลาง ได้สะท้อนกระบวนทัศน์ในการให้บริการสุขภาพของบุคลากรทางด้านสุขภาพ และได้ให้ข้อเสนอแนะบางประการต่อการบริการสุขภาพ การพัฒนาการบริการสุขภาพโดยใช้แนวคิดการดูแลที่เน้นครอบครัวเป็นศูนย์กลาง ควรมีการประเมินทัศนะของบุคลากรสุขภาพและผู้รับบริการต่อองค์ประกอบต่างๆ ของแนวคิดนี้ ตลอดจนควรมีการทดสอบประสิทธิภาพของการบริการสุขภาพที่พัฒนาขึ้นต่อไป
Family-centered care (FCC) is an approach to healthcare that recognizes the important role of the families in ensuring the good health and well-being of family members. FCC is also a strategy for providing continuing care to the patients. The studies and the application of FCC in healthcare of Thailand are limited. This study aimed to describe the experiences of patients and families in continuing care from their viewpoints. The study described the families’ roles, families’ problems, and the patients and families need for health-personnel’s support in performing continuing care. The qualitative research method was used . In-depth interviews were the method of data collection. The participants consisted of seven patients, who experienced long-term continuing hospitalization, when they stayed hone for rehabilitation, and had to see the physicians regularly for follow-ups. Ten family members, who were responsible for taking care of the patients, were also selected and interviewed. The interview data were analyzed by content analysis method.
The findings of this study illustrated that the family was the center of care for the person. The roles of the family in caring for the patient included helping the patient to perform daily activities, learning about the patient's illness and the care measures for the patient, assessing the patient's health problems and making decisions to manage them, taking care to ensure that the patient is safe, managing the continuing care for the patient, and giving moral support to the patient. The problems of the families in taking care of the patients consisted of having inadequate information about the illness, lacking participation in healthcare, being stressful, and
facing other problems involving health, economic and social difficulties. The needs of the patients and families were: information about the illness and how to deal with; collaboration in health care; teaching, guidance, counseling, and support from health personnel for continuing care. The findings supported the concept of FCC and reflected healthcare personnel’s perspective. In addition, they gave some suggestions for healthcare. To develop FCC-based healthcare, the perspectives of health personnel and clients through the elements of FCC should be assessed, and then the developed healthcare should be evaluated.
