การถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่น กรณีศึกษาการถ่ายทอดความรู้ผักพื้นบ้านของภาคตะวันออก

Abstract

ความรู้ท้องถิ่นซึ่งรวมถึงพืชผักพื้นบ้าน (Indigenous vegetables) มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาท้องถิ่น และกระจายสู่วงกว้างในระดับประเทศ โดยความรู้ท้องถิ่น คือ ปัจจัยที่จะพัฒนาอาชีพ สุขภาพ การพัฒนาชุมชน และแก้ปัญหาความยากจนของคนท้องถิ่น แต่ความรู้ท้องถิ่นกำลังอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการสูญหาย เนื่องจากไม่ได้รับความสนใจจากคนรุ่นใหม่ การถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่นจึงมีความสำคัญในการคงไว้ซึ่งความรู้ท้องถิ่นต่อการพัฒนาท้องถิ่น การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษากระบวนการถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่นจากคนแต่ละรุ่นในชุมชนสู่คนรุ่นใหม่ (Young generation) เพื่อสรุปเป็นโมเดลการถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่น โดยศึกษาจากความรู้เรื่องผักพื้นบ้านของชุมชนภาคตะวันออก งานวิจัยได้ทำการศึกษาวิจัยด้วยการเล่าเรื่อง (Narrative analysis) เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการให้ตัวอย่างเล่าเรื่องเกี่ยวกับเรียนรู้และถ่ายทอดความรู้เรื่องผักพื้นบ้าน และการสังเกตการณ์ของนักวิจัยในพื้นที่อำเภอสนามชัยเขต และอำเภอท่าตะเกียบ จังหวัดฉะเชิงเทรา เพื่อนำเสนอรูปแบบ (Model) การถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่น จากการศึกษาพบว่าตัวแบบประกอบด้วย 1) เนื้อหาความรู้ 2) กระบวนการถ่ายทอดความรู้ 3) ผู้รับการถ่ายทอดความรู้และผู้ถ่ายทอดความรู้ 4) บริบทในการถ่ายทอดความรู้ และ 5) เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารข้อมูล โดยรูปแบบนี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการถ่ายทอดความรู้ท้องถิ่น เรื่องผักพื้นบ้านให้กับชุมชนชนบทอื่น ๆ

Even though indigenous knowledge plays an important role for rural community development – food security, community economic, health issues and environmental conservation, indigenous knowledge is fragile to lose with several reasons including the styles, education systems and ecological systems. A knowledge management system is one method to conserve the indigenous knowledge for the communities. This reason aims to explore the knowledge transfer processes of indigenous knowledge to young generations in a rural community, and components to support those processes. This research uses a qualitative method with narrative analysis to explore the knowledge transfer processes. The data collection techniques for the research are narrative inquiry and participant observation. The research took place in Sanamchaikate and Thatakeab district. Chacheonsao province. The study found that the knowledge transfer of indigenous vegetable comprises the components of content of knowledge, knowledge transfer processes, knowledge of senders and receivers, context of knowledge transfer, and information technology and communication (ICT)