การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น“ข่า” ในตำบลบางเพรียง อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ

Abstract

งานวิจัยเรื่องการศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับ “ข่า” ในตําบลบางเพรียง อําเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อสํารวจภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับ “ข่า” ในสังคมไทยและในตําบลบางเพรียง อําเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ และสํารวจการใช้ประโยชน์จาก “ข่า” ในแง่ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทําอาหาร และด้านสุขภาพเก็บข้อมูลด้วยการศึกษาจากเอกสารชั้นต้น และเอกสารชั้นรองในสาขาวิชาต่างๆ หอจดหมายเหตุแห่งชาติ และหอสมุดแห่งชาติ นอกจากนี้คณะผู้วิจัยยังเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยอาศัยการสังเกตการณ์ การสอบถาม การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์คนในพื้นที่ผลการศึกษาพบว่าการปลูกข่าในตําบลบางเพรียง อําเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ ได้สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นในการด้านการเลือกพื้นที่ปลูกข่า การปลูกและขยายพันธุ์ข่า การขุดข่า และการล้างยางข่า ในด้านการใช้ประโยชน์์จาก “ข่า” ในแง่ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทําอาหาร และด้านสุขภาพ จากการศึกษาพบว่าชาวบ้านในตําบลบางเพรียง เห็นว่าข่าแก่มีเส้นใยมาก ส่วนข่าที่มีผิวดําและถูกคัดทิ้งยังคงมีคุณค่าและมีกลิ่นหอมจึงได้นําข่าที่เหลือจากการคัดทิ้งไปทําเป็นน้ำข่า และข่าดอง ในด้านสุขภาพ ข่ามีประโยชน์ในการช่วยขับลม บรรเทาอาการท้องอืด และยังช่วยย่อยอาหารอีกด้วย

This quality research explored local wisdom related to "Kha" (galangal) in Thai society, with a specific focus on Bang Phriang Subdistrict, Bang Bo District, Samut Prakan Province. The study aimed to examine local knowledge regarding galangal cultivation, culinary applications, and health benefits. Data were collected from primary and secondary documents across various fields, including sources from the National Archives and the National Library. Additionally, field data were gathered through observations, inquiries, group discussions, and interviews with local stakeholders, such as farmers, community leaders, elders, and local sages. The findings revealed that galangal cultivation in Bang Phriang Subdistrict reflects sophisticated local wisdom in site selection, planting and propagation, harvesting, and latex washing. Regarding utilization, the local community recognized that mature galangal contains high fiber. Although galangal with dark skin is typically discarded, it retains a distinct fragrance and value; hence, the locals utilized these remnants to produce galangal water and pickled galangal. In terms of health benefits, galangal was found to be highly effective in relieving gas, alleviating bloating, and aiding digestion.