Abstract:
ภูมิปัญญาเป็นแนวคิดทางสังคมที่สำคัญอย่างหนึ่ง ซึ่งสังคมขนาดใหญ่และดำรงมาช้านานย่อมจะต้องมีด้วยกันทุกสังคมเช่นเดียวกับสังคมไทย ภูมิปัญญาเป็นพื้นความรู้ ความสามารถ ความเชื่อ ค่านิยม อุดมการณ์ต่าง ๆ ที่ได้สะสมด้วยประสบการณ์และถ่ายทอดมาสู่บรรพชนรุ่นหลังมาเป็นระยะเวลาช้านาน สำนวนไทยเป็นการใช้ภาษาอย่างหนึ่งที่ได้แสดงให้เห็นว่าคนไทยโบรารณได้ใช้ภูมิปัญญาในการคิดสร้างภาษาขึ้นมาเพื่อใช้ในการสื่อสาร หรือเพื่ออบรมสั่งสอน ด้วยวิธีการที่แยบคาย โดยใช้ถ้อยคำง่าย ๆ มาประกอบเป็นสำนวนสั้นๆ ให้ง่ายต่อการเข้าใจ นำมาเรียงร้อยกันให้เกิดความคล้องจองนำคำมาซ้ำกัน หรือนำคำมาสลับคู่กันเพื่อให้ภาษาเกิดความงดงาม ไพเราะ และง่ายต่อการจดจำ ด้านเนื้อหาที่ปรากฏในสำนวนพบว่า สำนวนที่มีเนื้อหาเพื่อใช้ในการสื่อสารเรื่องทั่ว ๆ ไป ได้แสดงให้เห็นภูมิปัญญาไทยในการเลือกสรรถ้อยคำมาใช้สื่อความหมายได้อย่างไพเราะ งดงาม กล่าวคือ เลือกสรรถ้อยคำมาสร้างเป็นสำนวนที่มีความหมายเชิงเปรียบเทียบ ใช้ถ้อยคำมาสร้างเป็นสำนวนที่ทำให้เกิดเป็นคำสแลง มีความหมายอีกลักษณะหนึ่งที่ไม่ได้แปลความหมายตามตรง หรือใช้ถ้อยคำมาสร้างเป็นสำนวนให้มีความหมายแบบจิตประหวัด ด้านสำนวนที่มีเนื้อหาใช้สอนนั้น คนไทยแต่โบราณมีความชาญฉลาดที่ได้นำเรื่องราวที่จะก่อให้เกิดความสงบสุขทางสังคมมาอบรมสั่งสอน เช่น การพูดจา การประหยัดอดออม ความกตัญญูกตเวที การประพฤติปฏิบัติตัว การเลือกคบคน เป็นต้น สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่จะทำให้สังคมเกิดความสงบสุขทั้งสิ้น และไม่เพียงแต่การสอนเท่านั้น คนไทยโบราณยังได้แฝงเรื่องวิถีชีวิต วัฒนธรรม ประเพณีที่ดีงามของคนไทยไว้ในสำนวนต่าง ๆ ด้วย ในด้านการนำคำมาประกอบเป็นรูปสำนวนนั้นส่วนใหญ่จะนำมาจากเรื่องราวที่อยู่ในวิถีชีวิตของคนไทย เช่น เรื่องธรรมชาติ เรื่องร่างกาย เรื่องการคมนาคม เรื่องสัตว์ เรื่องอาหารการกิจ เป็นต้น สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้รับสารเข้าใจเรื่องราวที่สื่อสารและที่สอนได้ง่ายขึ้น ในด้านการเปลี่ยนแปลงของสำนวน เมื่อสังคมเปลี่ยนสำนวนก็เปลี่ยนตามไปด้วยโดยคนไทยได้รู้จักดัดแปลงและคิดสร้างสรรค์สำนวนใหม่ๆ ขึ้นใช้เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพชีวิตวิถีชีวิตของคนไทยมากขึ้นด้วย
